Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Koşukler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Koşuklerin muhteşem çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde folkın varlıkı olurlar ve folkın her kesimine seslenme fail sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir müzik türüdür. Koşukler çoğu el, bir natür vakaı evet da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevzi adlarının, hatta konuların de değiştiği görüldüğü sinein, nerede doğduklarını saptamak hızleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı sineine saha uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise genellikle düzen havaları mevzi kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde sorunlenen konulara bakılırsa bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
önlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Sahne yırleri
Huy ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri