Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişki eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. Türküler temel flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Türkünün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Türkülerin muhteşem çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde folkın malı olurlar ve folkın her kesimine seslenme fail sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Türküler çoğu kez, bir huy hadiseı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, iz adlarının, hatta mevzuların üstelik değiştiği görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak mecalleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü koşukler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine saha uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriya oyun havaları iz alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş gökyüzü adı verilmektedir.

Türklerde davranışlenen konulara gereğince bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına gereğince koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Merasim koşukleri
İş koşukleri
Zıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Sahne koşukleri
Beğeni ve hayvan koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve üzücüklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri