Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. Koşukler esas kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde kamuın esrarı olurlar ve kamuın her kesimine hitap fail sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Koşukler çoğu sefer, bir doğa olayı ya da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, belde adlarının, hatta konuların da değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak canleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü yırler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine vadi uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriya hile havaları belde allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara gereğince de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına gereğince yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Tabiat yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
Kontralıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Mandepsi yırleri
Karakter ve efsanevi yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve inciticiklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri